Za siedmioma górami… Ogród zabaw nie musi być płaski!

Pagórek – taka niepozorna kupa ziemi. Przywieźć wywrotkę, wysypać i już… Niestety sprawa nie jest taka prosta, a pagórek to jeden z najtrudniejszych elementów w naszym „katalogu” naturalnych placów zabaw. Szczególnie ze względów formalnych. Trochę o nich musimy wspomnieć, ale skupimy się głównie na tym, jak taki pagórek zrobić i jak go wykorzystać do zabawy.

Aspekty prawne

To o co chodzi z tymi formalnościami? Może od tego zaczniemy i będziemy mieć z głowy… Budowa pagórka wymaga pozwolenia na budowę. Nawet jeśli robisz to we własnym ogródku. Z czym to się wiąże? Aby zbudować pagórek potrzebujesz mapy do celów projektowych (wykonanej przez geodetę), na której architekt z uprawnieniami naniesie projekt i złoży w odpowiednim urzędzie. Cała procedura nie jest skomplikowana, ale wiąże się z kosztami i wymaga czasu (min. 3 miesiące). Budowę możemy zacząć dopiero po uzyskaniu pozwolenia.

Wiemy, to bez sensu. Wynika to z nieścisłości w prawie budowlanym. Budowa pagórka została wrzucona do jednego worka z wszystkimi „budowlami ziemnymi”. Nie ma różnicy między górką saneczkową pod domem, a Kopcem Kościuszki. Żeby było jeszcze śmieszniej, zgodnie z obecnym prawem budowlanym, budowa domu jednorodzinnego wymaga zgłoszenia (zgłoszenie zamiaru wykonania robót budowlanych), czyli prostszej procedury niż pozwolenie na budowę. Jeśli jednak chcesz zagospodarować ogród przedszkolny lub szkolny nie bój się tego. I tak najprawdopodobniej będziesz musiał/a zgłosić projekt, a w tym wypadku projekt budowlany do pozwolenia na budowę nie będzie dużo bardziej skomplikowany.

Podsumowując: Urządzając publiczny ogród czy plac zabaw należy zdawać sobie sprawę z niezbędnych procedur i nastawić się na dodatkowe koszty i czas. Urządzając prywatny ogród – musisz zdecydować czy chcesz wchodzić w procedury i ponosić dodatkowe koszty, czy raczej pomyślisz o innych atrakcjach dla dzieci. Bo do stawiania pagórka bez pozwoleń nie możemy Cię zachęcać (patrz artykuł o sąsiadach).

Do czego służy pagórek?

Funkcje podstawowe

Pagórek to „urządzenie wielofunkcyjne”. Może służyć do:

  •  wspinania;
  • turlania;
  • puszczania piłek;
  • jazdy na sankach;
  • leżenia;
  • siedzenia (jako amfiteatr);
  • obserwowania świata z góry.

Dodatki

Tę listę możemy rozwijać gdy dodamy kilka drobnych elementów, takich jak:

  •  flaga;
  • luneta;
  • rura do rozmów;
  • zjeżdżalnia;
  • trap, schodki lub lina;
  • tunel;
  • pajęczyna do wspinania;
  • mostek między dwoma pagórkami;
  • tyrolka.

Różne formy

Od pagórka lepsze są tylko… dwa pagórki. I wszelkie inne odmiany nierówności terenu:

  •  skarpa;
  • pofałdowany teren;
  • pagórki o różnych kształtach (np. rogalik);
  • pagórek o różnym stopniu nachylenia zboczy;
  • więcej niż jeden pagórek;
  • pumptrack, czyli tor dla rowerów;
  • wgłębnik.

Jak zbudować pagórek?

Wydawać by się mogło, że nie ma nic prostszego. Zamawiasz wywrotkę ziemi i opróżniasz ją w wybranym miejscu. Być może w ogrodzie przydomowym to wystarczy, ale w ogrodzie przedszkolnym, gdzie z pagórka będzie korzystać setka dzieci, trzeba pomyśleć o czymś bardziej trwałym.

Nachylenie

Jeśli pagórek będzie pokryty trawą do koszenia (wrócimy do tego jeszcze) maksymalne nachylenie stoku powinno wynieść 25%, czyli stok o długości 4 m może mieć maksymalnie 1 m wysokości. Przy trawie niekoszonej możemy spróbować zrobić pagórek o nachyleniu zbocza do 33% (3 m długości na 1 m wysokości). Jeśli pagórek obsadzimy roślinnością z rozległym systemem korzeniowym możemy zwiększyć nachylenie zbocza do 50% (2 m długości na 1 m wysokości), ale w takim wypadku trudno będzie z niego korzystać podczas zabawy. Wszystko oczywiście zależy od tego, z jakiej ziemi budujemy. Gleby piaszczyste wymagają mniejszego stopnia nachylenia, gliniaste lepiej utrzymują większe nachylenie.

Technologia

Aby pagórek był trwały i nie rozmył się nam po pierwszym deszczu należy zwrócić uwagę na to, w jaki sposób jest budowany. Przed budową należy wykonać podbudowę z ziemi wymieszanej z piaskiem o głębokości ok. 40 cm i zagęścić ją mechanicznie. Na takiej podbudowie należy układać warstwy ziemi o grubości 20 cm i każdą z warstw również zagęszczać.

Konstrukcja

Oczywiście pagórek ziemny to tylko jedna z opcji. W niektórych przypadkach lepszym rozwiązaniem będzie konstrukcja drewniana, murowana czy zbudowana z opon i obsypana ziemią. Są to jednak specyficzne przypadki, więc nie będziemy rozwijać tego zagadnienia. Zwracamy tylko uwagę na kwestie bezpieczeństwa (omówimy je za chwilę).
Pagórek może być też pokryty nawierzchnią syntetyczną. W tym cyklu staramy się omówić elementy na naturalne place zabaw, ale jeśli ktoś chciałby zobaczyć, w jaki sposób mądrze wykorzystać nawierzchnię syntetyczną na placu zabaw zapraszam do zobaczenia relacji z naszej wizyty na IGS w Hamburgu w 2013 r.

Bezpieczeństwo

Czy pagórek może być niebezpieczny? Tak, w kilku przypadkach. Omówmy je po kolei.

Strefa wolna pagórka

Upadek z pagórka jest mało prawdopodobny (chyba, że ma formę klifu, choć trudno sobie to wyobrazić), ale trzeba zwrócić uwagę na jedną charakterystyczną cechę. Gdy dziecko biegnie lub turla się z góry rozpędza się i trudno będzie mu się zatrzymać nagle w jednym miejscu. Według normy bezpieczeństwa na placach zabaw taka sytuacja to „ruch wymuszony”. Można więc powiedzieć, że pagórek to „urządzenie o ruchu wymuszonym”, tak jak huśtawka czy zjeżdżalnia. A to oznacza, że wokół pagórka (min. 1,5 m od jego podstawy) powinna być strefa wolna, czyli przestrzeń, w której nie stawiamy żadnych innych urządzeń czy elementów małej architektury (ławki, kosze), a nawet krawężników czy chodników. Nawierzchnia w strefie wolnej powinna amortyzować upadek. Idealnie sprawdzi się tu
piasek, kora lub żwir. Oczywiście jeśli pagórek ma 1 m wysokości to nawet upadek na trawę będzie  bezpieczny, ale przy wyższych budowlach warto mieć to na względzie.

Wystające elementy

Kolejnym problemem mogą być wystające z pagórka elementy, o które można się potknąć. Tak się dzieje w przypadkach omówionych wcześniej, gdy konstrukcja jest wykonana z drewna lub wymurowana, a ziemia się obsypie. Podobna sytuacja jest gdy na pagórku stawiamy zjeżdżalnię, trap czy nawet maszt z flagą. Jeżeli pagórek jest zbyt stromy lub przyjdzie większa ulewa może się okazać, że betonowe fundamenty tych elementów będą wystawać i trzeba je jak najszybciej zakryć.

Strefy wolne urządzeń na pagórku

Projektując zjeżdżalnię lub trap warto pamiętać, że każde to urządzenie również ma swoją strefę wolną. Trap czy schody na zjeżdżalnię na logikę dobrze umieścić obok siebie, ale jeśli będą zbyt blisko może się zdarzyć, że dziecko zjeżdżające wyciągnie rączki i pociągnie osoby wchodzące po schodach. Oczywiście problem nie dotyczy sytuacji, gdy z urządzenia korzysta jedno dziecko.

Trawa na pagórku

Jedno z naszych ulubionych pytań – jak utrzymać trawę na pagórku? Od wielu lat szukamy na to rozwiązania, podpatrujemy jak robią to inni. Niektórzy wprowadzają siatki i maty, które i tak po jakimś czasie wyłażą i szpecą. Niektórzy wytrwale zakładają nowy trawnik co roku, ale jest to syzyfowa praca. Znaleźliśmy jednak miejsce, w którym z problem poradzono sobie idealnie. Najlepiej ilustruje to poniższe zdjęcie (więcej w naszej relacji). Widzimy na nim łysy pagórek, bez trawy. Ktoś sobie po prostu darował tą mozolną pracę i pozwolił dzieciom bawić się na ziemnym pagórku. Testowaliśmy. Zabawa świetna. Po deszczu robi się błoto, czyli też super. I jak to powiedziała moja Mama – ziemię lepiej się spiera, niż trawę.

Oczywiście możemy spróbować wprowadzać roślinność w miejscach mniej uczęszczanych lub na bardziej stromych zboczach. Wiadomo też, że im mniej dzieci korzysta z tego miejsca tym większa szansa na utrzymanie się trawy, więc w ogrodzie przydomowym możesz spróbować.

Alternatywy

Podstawowym minusem pagórka jest to, że zajmuje sporą przestrzeń. Jeśli chcemy zachować odpowiedni spadek i strefę wolną wokół to potrzebujemy naprawdę dużo miejsca. Alternatywą może być właśnie ta wywrotka ziemi lub piasku, którą wysypiemy i oddamy dzieciom. Z czasem „pagórek” będzie zmieniał kształt, obniżał, przemieszczał. Dzieci staną się „architektami” własnej przestrzeni. A po jakimś czasie… możesz przywieść im nową wywrotkę.

Inspiracje

Więcej inspiracji znajdziesz na naszym profilu na Pinterest.

Ogród prywatny vs publiczny plac zabaw

cyklu DIY opisujemy elementy, które można wykorzystać zarówno w ogrodzie przydomowym, jak i w ogrodzie przedszkolnym czy nawet na publicznym placu zabaw. Wiadomo jednak, że każde miejsce rządzi się swoimi prawami. Nie wszystko, co jest możliwe w ogrodzie prywatnym, można wprowadzić w miejscu publicznym. Na każdym publicznym placu zabaw (czyli również w ogrodzie przedszkolnym) wszystkie elementy powinny być zgodne z normą bezpieczeństwa PN-EN 1176.

Jeśli jesteś zainteresowany/a zleceniem projektu takiego elementu zachęcamy do kontaktu: biuro@pracowniak.pl.

Zdjęcia: Anna Komorowska, Michał Rokita | pracownia k.